Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế số Việt Nam khi các rào cản vật lý trong giao dịch tài chính dần bị xóa bỏ. Thanh toán không tiền mặt không còn là lựa chọn thay thế, mà đã trở thành cấu phần cốt lõi của hệ thống kinh tế. Trong một không gian nơi sinh trắc học thay thế tiền giấy và điện thoại di động trở thành công cụ giao dịch trung tâm, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện hạ tầng tài chính theo hướng số hóa và tích hợp sâu.
 

Dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 ước đạt mức tương đương khoảng 28 lần GDP. Con số này không đơn thuần phản ánh quy mô giao dịch, mà cho thấy mức độ thẩm thấu của hạ tầng số vào toàn bộ hoạt động kinh tế. Khi dòng tiền được số hóa ở quy mô lớn, vận tốc luân chuyển vốn tăng lên đáng kể, chi phí giao dịch giảm xuống và tính minh bạch được nâng cao. Hệ thống thanh toán số, ở góc độ cấu trúc, đã trở thành hệ tuần hoàn của nền kinh tế quốc gia.
 

Giai đoạn 2021–2025 chứng kiến tốc độ tăng trưởng bình quân số lượng giao dịch không tiền mặt đạt gần 59% mỗi năm. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ sự thay đổi hành vi người tiêu dùng mà còn từ quá trình hoàn thiện hạ tầng công nghệ, khung pháp lý và sự tham gia đồng bộ của các tổ chức tài chính. Kết quả này phản ánh một tiến trình chuyển đổi có tính hệ thống, thay vì sự bùng nổ mang tính thời điểm.
 

Trong cấu trúc thanh toán số, QR Code nổi lên như một giải pháp phổ cập hóa tài chính với chi phí triển khai tối thiểu. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2021–2025 đạt trên 100% mỗi năm về số lượng giao dịch và trên 128% về giá trị. Riêng năm 2025, giá trị giao dịch qua QR tăng hơn 124%. Điều này cho thấy QR không chỉ là công cụ thanh toán tiện lợi mà đã trở thành lớp hạ tầng linh hoạt, len vào mọi ngách của nền kinh tế, từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đến chuỗi bán lẻ quy mô lớn.
 

Song song với đó, Internet Banking và Mobile Banking đóng vai trò nền tảng ổn định cho các giao dịch giá trị lớn và nhu cầu quản lý tài chính cá nhân. Tăng trưởng trên 60% mỗi năm về số lượng giao dịch cho thấy cấu trúc thanh toán tại Việt Nam đang hình thành mô hình đa tầng: lớp lõi đảm bảo an toàn và quy mô, lớp biên đảm bảo tính linh hoạt và khả năng mở rộng. Đây là đặc điểm quan trọng của một hệ sinh thái tài chính số trưởng thành.
 

Sự chuyển dịch này kéo theo thay đổi về hạ tầng vật lý. Số lượng ATM giảm nhẹ vào cuối năm 2025 và giao dịch qua ATM sụt giảm hơn 17% về số lượng cho thấy xu hướng rút tiền mặt đang thu hẹp rõ rệt. Trong khi đó, thiết bị POS tăng gần 20%, phản ánh sự dịch chuyển sang thanh toán thẻ trực tiếp. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của POS vẫn thấp hơn đáng kể so với QR, cho thấy thị trường đang chuyển từ giải pháp phần cứng sang nền tảng phần mềm như SoftPOS và mã QR. Đây là bước tối ưu hóa chi phí vận hành ở quy mô toàn xã hội, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận cho nhóm kinh doanh siêu nhỏ.
 

Tính bao trùm tài chính được cải thiện rõ rệt khi 87% người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản ngân hàng và tổng số tài khoản thanh toán cá nhân đạt 232 triệu vào cuối năm 2025. Thanh toán số không còn giới hạn ở đô thị lớn mà đã trở thành chuẩn mực phổ quát. Học phí đại học tại khu vực đô thị được thu hoàn toàn qua ngân hàng, phần lớn lương hưu và trợ cấp xã hội được chi trả qua kênh số. Trong thương mại điện tử, gần 67% giao dịch không còn sử dụng tiền mặt. Những con số này cho thấy thanh toán số đã tích hợp vào hành vi sống thường nhật, thay đổi cách thức phân phối nguồn lực trong xã hội.
 

Cuộc đại nhảy vọt của kinh tế số Việt Nam không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng giao dịch, mà ở việc tái định hình cấu trúc vận hành của toàn bộ nền kinh tế. Khi dòng tiền được số hóa toàn diện, hạ tầng thanh toán trở thành nền móng cho đổi mới sáng tạo, quản trị minh bạch và tích hợp sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh đó, thanh toán không tiền mặt không còn là câu chuyện công nghệ, mà là trụ cột chiến lược của năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.