Ngành thủy sản Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế là trụ cột chiến lược, đóng góp trọng yếu vào mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản quốc gia đạt 73–74 tỷ USD. Việc xác lập mục tiêu 12 tỷ USD cho năm 2026, tăng trưởng từ mức nền 11,32 tỷ USD của năm 2025. Những số liệu thực tế từ bốn tháng đầu năm 2026 với kim ngạch đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng trưởng gần 15% so với cùng kỳ, đã củng cố tính khả thi của mục tiêu này. Sự bứt phá tập trung ở các nhóm hàng chủ lực gồm tôm, cá tra, mực, bạch tuộc và cua ghẹ, khẳng định sức phục hồi mạnh mẽ của niềm tin tiêu dùng tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Việc duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trong giai đoạn khởi động giúp ổn định tâm lý sản xuất trong nước, tạo tiền đề để ngành thủy sản hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng dài hạn 8–12%/năm trong giai đoạn 2026–2030. Đây chính là nền tảng vĩ mô để các doanh nghiệp tự tin chuyển đổi từ trạng thái ứng phó sang giai đoạn tăng trưởng bứt phá dựa trên các hiệp định thương mại tự do.
 

Tận dụng đòn bẩy kép từ các FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA và RCEP, ngành thủy sản đang quyết liệt thực hiện quá trình nâng cấp công nghệ và thâm dụng vốn . Thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô, các doanh nghiệp đang tập trung vào chiến lược chế biến sâu để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng cao như collagen, dầu cá và thực phẩm chức năng từ phụ phẩm. Việc nâng cao hàm lượng công nghệ trong sản phẩm không chỉ giúp tối ưu hóa biên lợi nhuận mà còn hình thành các rào cản kỹ thuật chủ động, giúp bảo vệ thị phần của doanh nghiệp Việt Nam trước sức ép từ các đối thủ cạnh tranh giá rẻ vốn chỉ tập trung vào các mặt hàng sơ chế.
 

Sự chuyển dịch sang tiêu dùng xanh và yêu cầu khắt khe về tính bền vững tại các thị trường phát triển đòi hỏi một hệ thống chứng nhận minh bạch. Đầu tư vào tự động hóa và chế biến sâu chính là chìa khóa để giảm sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu thô, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc số hóa. Tuy nhiên, để chuyển hóa những lợi thế từ xu hướng tiêu dùng và ưu đãi thuế quan thành con số kinh tế thực tế, việc giải quyết các nút thắt về thể chế và rào cản kỹ thuật là yêu cầu bắt buộc.
 

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế hiện nay được coi là điều kiện tiên quyết để giữ vững vị thế tại các thị trường khó tính, đặc biệt là mục tiêu gỡ bỏ thẻ vàng IUU của EU. Các kiến nghị của VASEP về việc sửa đổi Thông tư 81/2025 và 74/2025 được xem là những cột mốc điều chỉnh quy định quan trọng nhằm đơn giản hóa hồ sơ, số hóa quy trình chứng nhận và thống nhất phương thức triển khai giữa các địa phương, từ đó giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
 

Bên cạnh áp lực về IUU, tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng tại các vùng chế biến trọng điểm đang đe dọa trực tiếp đến công suất vận hành và tiến độ giao hàng của toàn ngành. Giải quyết bài toán lao động song hành với việc hoàn thiện hạ tầng cảng cá, hệ thống giám sát tàu cá và nhật ký điện tử sẽ tạo ra một hệ sinh thái sản xuất minh bạch và hiện đại. Khi chi phí tuân thủ được cắt giảm và các rào cản hành chính được tháo dỡ bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năng lực cạnh tranh về giá và thời gian giao hàng sẽ được tối ưu hóa. Sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ và doanh nghiệp trong việc cải cách thể chế sẽ là động lực cuối cùng để đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản vượt mốc 12 tỷ USD vào năm 2026 một cách bền vững.

Xem thêm:
Tăng tốc hoàn thành gần 160.000 căn nhà ở xã hội