Thông tư 05/VBHN-BXD do Bộ Xây dựng ban hành đánh dấu một bước điều chỉnh có tính hệ thống trong công tác đánh số và gắn biển số nhà trên toàn quốc. Văn bản này không chỉ hợp nhất các quy định rời rạc trước đây mà còn thiết lập một khung nguyên tắc thống nhất, hướng đến mục tiêu quản lý địa chỉ hành chính đồng bộ, phục vụ quản lý dân cư, đất đai, xây dựng và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công. Trong bối cảnh chuyển đổi số và tái cấu trúc bộ máy quản lý, việc chuẩn hóa số nhà không còn là vấn đề kỹ thuật đơn lẻ mà trở thành hạ tầng dữ liệu nền tảng cho quản trị đô thị.
 

Cốt lõi của quy định nằm ở hệ thống nguyên tắc đánh số dựa trên logic toán học và định hướng địa lý rõ ràng. Nhà mặt đường, mặt phố được đánh số theo dãy số tự nhiên tăng dần, với quy ước bên trái tuyến đường mang số lẻ, bên phải mang số chẵn. Chiều đánh số tuân theo các trục địa lý cụ thể như từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây hoặc các hướng chéo tương ứng. Đối với các tuyến đường hướng tâm, số nhà được xác lập từ trung tâm hành chính lan tỏa ra ngoại vi. Cách tiếp cận này nhằm đảm bảo tính dễ tìm, hạn chế nhầm lẫn và tạo nền tảng cho việc tích hợp dữ liệu địa chỉ vào các hệ thống quản lý số hóa. Đồng thời, quy định cũng cho phép giữ nguyên hiện trạng tại những tuyến đã đánh số ổn định trước đó, nhằm tránh gây xáo trộn không cần thiết trong đời sống dân cư và hoạt động kinh doanh.
 

Thông tư xác định rõ trách nhiệm triển khai theo phân cấp hành chính. Ủy ban nhân dân cấp xã có nhiệm vụ rà soát, đề xuất phương án đánh số và gắn biển tại địa phương, bao gồm cả khu vực đô thị và nông thôn. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm phê duyệt phương án và tổ chức thực hiện trên phạm vi toàn địa bàn. Cơ chế này thể hiện cách tiếp cận quản lý từ dưới lên, nơi dữ liệu thực tế được tổng hợp tại cơ sở trước khi chuẩn hóa ở cấp cao hơn. Khi trách nhiệm được xác định rõ ràng, tính minh bạch và khả năng kiểm soát tiến độ triển khai cũng được củng cố.
 

Một điểm đáng chú ý là các hướng dẫn xử lý tình huống đặc thù, vốn thường phát sinh trong quá trình đô thị hóa. Với nhà có nhiều cửa mở ra các tuyến đường khác nhau, nguyên tắc lựa chọn dựa trên mặt cắt ngang lớn hơn hoặc tuyến có tính liên tục cao hơn, nhưng mỗi căn nhà chỉ được gắn một biển số duy nhất. Đối với nhà mới phát sinh xen kẽ giữa hai số đã cấp, việc sử dụng ký hiệu chữ cái in hoa hoặc dấu gạch ngang kèm số tự nhiên cho phép duy trì trật tự dãy số mà không phá vỡ cấu trúc tổng thể. Khi tuyến đường được kéo dài, số nhà tiếp tục nối tiếp theo chuỗi đã có, đảm bảo tính liền mạch của hệ thống. Ở những khu vực chưa xây dựng liên tục, chính quyền cấp xã căn cứ quy hoạch chi tiết để bố trí số dự phòng, tạo dư địa cho phát triển dài hạn. Trong trường hợp chưa có quy hoạch cụ thể, phương án thực hiện được quyết định dựa trên điều kiện thực tế, nhưng vẫn phải bảo đảm tính nhất quán chung.
 

Quy định về vị trí lắp đặt biển số cũng được chuẩn hóa nhằm đảm bảo khả năng nhận diện. Biển phải đặt tại vị trí dễ quan sát, thường là bên trái hoặc phía trên chính giữa cửa chính. Với nhà có hàng rào sát lề đường, biển được gắn tại trụ cổng chính phía bên trái. Trách nhiệm tài chính thuộc về chủ sở hữu hoặc người đại diện hợp pháp của căn nhà; nếu không xác định được chủ sở hữu, người đang trực tiếp sử dụng có nghĩa vụ thực hiện. Cơ chế này phản ánh nguyên tắc người hưởng lợi từ hệ thống địa chỉ hợp pháp sẽ đóng góp chi phí duy trì hệ thống đó.
 

Trong bức tranh rộng hơn của ngành xây dựng và hạ tầng, việc chuẩn hóa số nhà diễn ra song song với các động thái tái cơ cấu và quy hoạch lớn. Bộ Xây dựng đang sắp xếp lại hệ thống Ban Quản lý dự án đường bộ theo ba khu vực Bắc, Trung, Nam, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, nhằm tinh gọn đầu mối và nâng cao hiệu quả điều hành. Dự án cao tốc Sơn La – Lào Cai với tổng mức đầu tư dự kiến gần 58.000 tỷ đồng tiếp tục được xem xét tháo gỡ vướng mắc để thúc đẩy kết nối liên vùng. Đồng thời, định hướng điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 cho thấy sự dịch chuyển chiến lược trong phát triển hạ tầng hàng không. Những chuyển động này cho thấy chuẩn hóa số nhà không phải một chính sách đơn lẻ, mà là một phần trong tiến trình tái cấu trúc quản trị hạ tầng trên phạm vi quốc gia.
 

Từ góc nhìn hệ thống, đánh số và gắn biển số nhà là bước chuẩn hóa dữ liệu cơ bản nhất của đô thị. Khi địa chỉ được xác lập theo nguyên tắc thống nhất, khả năng tích hợp vào cơ sở dữ liệu dân cư, hệ thống thuế, quản lý đất đai và các nền tảng dịch vụ công trực tuyến sẽ trở nên chính xác và minh bạch hơn. Việc loại bỏ tình trạng đánh số tùy tiện, chồng chéo không chỉ giúp người dân và doanh nghiệp thuận tiện trong giao dịch, mà còn tạo tiền đề cho một cấu trúc quản trị đô thị hiện đại, nơi dữ liệu địa chỉ trở thành điểm khởi đầu của mọi hoạt động quản lý và phát triển bền vững.