1. Tổng quan tình hình thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu

Trong 7 tháng đầu năm 2026, hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam duy trì đà phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp trực tiếp vào sự ổn định của ngân sách quốc gia. Dòng chảy hàng hóa sôi động qua biên giới đã tạo điều kiện cho nguồn thu từ hải quan đạt được những kết quả khả quan, phản ánh sự tương tác tích cực giữa nhu cầu sản xuất nội địa và thị trường toàn cầu.
 

Tính đến hết tháng 7/2026, tổng thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 309.994 tỷ đồng, tăng 18,7% so với cùng kỳ năm 2025. Để đánh giá thực trạng tiến độ, bảng dưới đây phân tích sự tương quan giữa kết quả thực hiện và các chỉ tiêu kế hoạch:
 

2. Cán cân thương mại và kim ngạch hàng hóa

Thị trường hàng hóa quốc tế trong 7 tháng đầu năm ghi nhận quy mô giao dịch mở rộng đáng kể. Sự gia tăng này không chỉ nằm ở giá trị thương mại mà còn cho thấy xu hướng tích lũy năng lực sản xuất của khu vực doanh nghiệp nội địa và FDI. 
 

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ, với kim ngạch xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD (tăng 21,7%) và nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD (tăng 34,8%). Tốc độ tăng trưởng nhập khẩu vượt xa xuất khẩu dẫn đến nhập siêu 20,52 tỷ USD, tuy nhiên đây là tín hiệu của chu kỳ 'nhập khẩu để tăng trưởng' khi doanh nghiệp tập trung đầu tư hạ tầng, máy móc và nguyên vật liệu để nâng cao năng lực sản xuất cho các đơn hàng trong tương lai.
 

3. Thực trạng buôn lậu và gian lận thương mại

Sự gia tăng lưu lượng hàng hóa đã kéo theo những diễn biến phức tạp trong hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại. Các đối tượng đang tận dụng sự thông thoáng của các quy trình hải quan để thực hiện các hành vi vi phạm có tính chất tinh vi hơn.
 

Trong 7 tháng đầu năm, cơ quan Hải quan đã phát hiện và xử lý 13.413 vụ buôn lậu và gian lận thương mại với trị giá hàng hóa ước tính 11.980 tỷ đồng. Kết quả công tác này dẫn đến việc khởi tố 9 vụ, chuyển cơ quan khác khởi tố 87 vụ, đồng thời nộp ngân sách nhà nước 725,3 tỷ đồng từ xử phạt hành chính.
 

Đáng chú ý, hiện tượng vận chuyển trái phép vàng qua biên giới đang nổi lên như một điểm nóng với 03 vụ việc có dấu hiệu hình sự đã bị phát hiện. Bên cạnh đó, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng giả không còn bó hẹp ở các tuyến biên giới đường bộ (Việt - Trung, Việt - Lào, Việt - Campuchia) mà đang dịch chuyển mạnh mẽ về các cảng biển lớn như Hải Phòng và TP. Hồ Chí Minh.
 

4. Giải pháp trọng tâm cuối năm

Nhằm hài hòa mục tiêu tạo thuận lợi thương mại và kiểm soát chặt chẽ rủi ro, Cục Hải quan xác định chuyển đổi số là giải pháp cốt lõi. Tầm nhìn chiến lược hướng tới việc quản lý dựa trên dữ liệu, giảm thiểu can thiệp vật lý và nâng cao tính dự báo. Dưới sự chỉ đạo của Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ, các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm:
 

1. Cải cách hành chính: Hoàn thiện phương án cắt giảm, đơn giản hóa các điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính để tối ưu hóa thời gian thông quan.
2. Xây dựng Hải quan thông minh: Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để xây dựng hệ thống rủi ro, cho phép "thông quan trước" (pre-clearance) đối với các doanh nghiệp tuân thủ tốt, giúp giảm chi phí lưu kho bãi.
3. Kết nối đa phương: Triển khai dự án “Mở rộng cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3”.
4. Thực hiện Đề án 06: Ứng dụng dữ liệu dân cư trong quản lý hải quan và triển khai Đề án thống nhất giao cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa, phương tiện tại cửa khẩu.
5. Nâng cao hiệu suất thu: Quyết liệt chống thất thu thông qua kiểm soát chuyển giá, trốn thuế và gian lận thương mại, đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu phấn đấu năm 2026.

Các giải pháp công nghệ như AI và Big Data không chỉ đơn thuần là hiện đại hóa công cụ, mà là thay đổi phương thức quản lý từ "kiểm soát tại chỗ" sang "phân tích rủi ro dựa trên dữ liệu". Điều này tạo ra cơ chế "nuôi dưỡng nguồn thu" bằng cách giảm rào cản cho thương mại chính ngạch, đồng thời xây dựng lá chắn vững chắc chống thất thu mà không làm đình trệ dòng chảy hàng hóa.

5. Kết luận

Hoạt động xuất nhập khẩu 7 tháng đầu năm 2026 phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế với mức thu ngân sách đạt 18,7% so với cùng kỳ. Dù áp lực nhập siêu và các hành vi gian lận thương mại tinh vi đang gia tăng, nhưng kết quả thực hiện 68,7% dự toán là nền tảng vững chắc để ngành Hải quan hoàn thành nhiệm vụ năm.
 

Trong những tháng cuối năm, việc kiên định mục tiêu "Hải quan thông minh" và thực hiện nghiêm minh công tác hậu kiểm sẽ là chìa khóa để bảo vệ nguồn thu và thúc đẩy vị thế thương mại của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.