Trong những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò quan trọng trong cơ cấu thương mại nông sản. Tuy nhiên, diễn biến thị trường cho thấy một nghịch lý quen thuộc của ngành hàng này: sản lượng xuất khẩu tăng nhưng giá trị kim ngạch lại suy giảm. Điều này phản ánh rõ áp lực từ xu hướng giảm giá trên thị trường gạo quốc tế cũng như những biến động sâu rộng của chuỗi cung ứng toàn cầu.
 

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong hai tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,3 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 599,3 triệu USD. So với cùng kỳ năm trước, khối lượng tăng khoảng 5% nhưng giá trị lại giảm 11,2%. Riêng trong tháng 2/2026, khối lượng xuất khẩu ước đạt 640 nghìn tấn với giá trị khoảng 289,4 triệu USD. Mức giá gạo xuất khẩu bình quân đạt khoảng 464,1 USD mỗi tấn, giảm 15,4% so với cùng kỳ năm trước. Tại các cảng phía Nam, hơn 382.000 tấn gạo đã được xếp dỡ trong tháng 2, phần lớn hướng đến thị trường Philippines và một số quốc gia châu Phi.
 

Về cơ cấu thị trường, Philippines tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong chiến lược xuất khẩu gạo của Việt Nam khi chiếm khoảng 47,6% tổng thị phần. Đây vẫn là thị trường ổn định nhất và có nhu cầu nhập khẩu lớn, với giá trị xuất khẩu trong tháng 1 ghi nhận mức tăng 17,6%. Trung Quốc đứng thứ hai với 18,3% thị phần, đồng thời ghi nhận tốc độ tăng trưởng đáng chú ý khi giá trị xuất khẩu tăng gấp nhiều lần so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Ghana chiếm khoảng 8,9% nhưng kim ngạch xuất khẩu lại giảm mạnh hơn 30%, phản ánh sự thay đổi nhu cầu tại khu vực châu Phi.
 

Ở trong nước, thị trường lúa gạo đang bước vào giai đoạn nguồn cung tăng mạnh khi vụ thu hoạch Đông Xuân đạt cao điểm. Điều này tạo ra áp lực nhất định lên giá bán. Gạo 5% tấm của Việt Nam hiện được chào bán quanh mức 360 đến 365 USD mỗi tấn. Tuy nhiên, giao dịch quốc tế có dấu hiệu chậm lại khi nhiều nhà nhập khẩu có xu hướng trì hoãn quyết định mua, chờ đợi khả năng giá giảm thêm trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu tương đối dồi dào.
 

Áp lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế cũng gia tăng khi các quốc gia xuất khẩu lớn điều chỉnh chiến lược giá. Ấn Độ hiện đang giảm giá mạnh để giải phóng lượng tồn kho lớn. Giá gạo đồ 5% tấm của nước này dao động khoảng 348 đến 353 USD mỗi tấn, trong khi gạo trắng 5% tấm chỉ còn 346 đến 351 USD mỗi tấn. Đồng Rupee mất giá sâu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp xuất khẩu mở rộng biên lợi nhuận và linh hoạt hơn trong chính sách giá. Tuy vậy, hệ thống logistics của Ấn Độ cũng đang đối mặt với áp lực lớn khi khoảng 400.000 tấn gạo Basmati bị tồn đọng tại cảng do chi phí vận tải tăng mạnh.
 

Tại Thái Lan, giá gạo 5% tấm đã giảm từ khoảng 385 USD xuống còn 380 USD mỗi tấn. Ngành gạo nước này đang chịu sức ép cạnh tranh trực tiếp từ mức giá thấp của Ấn Độ, đồng thời phải đối mặt với rủi ro sản lượng trong tương lai do hiện tượng El Nino. Giới xuất khẩu Thái Lan cho rằng nếu tỷ giá không được điều chỉnh phù hợp, quốc gia này có thể tiếp tục mất thêm thị phần trên thị trường gạo toàn cầu.
 

Một yếu tố quan trọng khác đang tác động đến thị trường lúa gạo thế giới là biến động địa chính trị tại Trung Đông. Căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đã làm gia tăng rủi ro đối với các tuyến vận tải biển quốc tế, đặc biệt tại khu vực eo biển Hormuz. Những gián đoạn trong hoạt động hàng hải khiến chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng mạnh, tác động trực tiếp đến giá thành giao dịch nông sản. Một số tập đoàn thương mại hàng hóa lớn trên thế giới đã bắt đầu tìm kiếm các tuyến vận chuyển thay thế nhằm giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng.
 

Đối với Việt Nam, mặc dù các tuyến xuất khẩu gạo hiện chưa chịu ảnh hưởng trực tiếp về hành trình vận tải, nhưng chi phí logistics đi các thị trường xa như châu Phi đã tăng đáng kể. Trong bối cảnh đó, các quốc gia nhập khẩu cũng đang có những phản ứng chính sách nhằm ổn định thị trường nội địa. Bangladesh là một ví dụ khi chính phủ nước này yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương kiểm soát giá lương thực, đồng thời mở rộng hoạt động nhập khẩu từ cả khu vực nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.
 

Bức tranh chung cho thấy ngành gạo Việt Nam đang duy trì lợi thế thị trường tại Philippines và ghi nhận sự mở rộng nhanh tại Trung Quốc. Tuy nhiên, xu hướng giảm giá gạo toàn cầu cùng với chi phí logistics gia tăng do bất ổn địa chính trị đang tạo ra những thách thức mới. Trong bối cảnh đó, khả năng theo dõi sát diễn biến thị trường, điều chỉnh chiến lược giá linh hoạt và tối ưu hóa chuỗi vận hành sẽ trở thành yếu tố quyết định để ngành gạo Việt Nam duy trì năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tiếp theo.